PERFUGAS
Perfugas.
Situato
in provincia di Sassari, il comune conta 2.484 abitanti (cens.
2001) che in gran parte risiedono nel capoluogo mentre circa
il 15% risiede nell’agro (frazioni Lumbàldu, Sas
Tanchittas, Falzìttu, Campos d’Ùlimu, Mudditonàlza,
Sa Contra, Sas Contrèddas e nuclei minori). Il territorio
ha una superficie di 60,2 kmq. Il capoluogo comunale dista 15
km. dal mare (Golfo dell’Asinara), 45 da Sassari, 70 km.
da Olbia e Porto Torres, 80 km. da Alghero, 230 km. da Cagliari.
Perfugas è sede della II Comunità Montana della
Sardegna, di enti regionali (Ersat, Etfas) e di altri organismi
pubblici e privati. La sanità fa riferimento a un poliambulatorio
zonale, a una farmacia e a un’organizzazione volontaria
di pronto soccorso (A.V.I.S.) collegata col servizio 118. Nel
capoluogo, nel quale funziona un ambulatorio pediatrico ed esercitano
diversi medici specialisti, ha sede una condotta veterinaria.
Sono presenti tutti i gradi dell’istruzione obbligatoria
(2 scuole materne, scuola elementare e media) e un istituto
d’istruzione superiore. 
Grazie alla ricchezza di testimonianze archeologiche, Perfugas
ospita una sede staccata della Soprintendenza Archeologica per
le province di Sassari e Nuoro e un Museo Civico Archeologico-Paleobotanico
.
L’ospitalità e la ristorazione possono contare
su un albergo, una pensione e alcuni ristoranti, pizzerie e
rosticcerie. Nei dintorni, inoltre, sono attivi alcuni esercizi
agrituristici.
Il culto viene praticato nella chiesa parrocchiale di S. Maria
degli Angeli che ospita una sezione del Museo Diocesano di Arte
Sacra col grandioso retablo cinquecentesco di San Giorgio. Sono
officiate anche le chiese della Santa Croce, S. Giovanni, la
cappella di Mater Purissima e le chiese rurali di Santa Vittoria,
Sant’Anna (Lumbaldu) e Sant’Antonio (Sa Contra).
Il capoluogo è ricco di servizi commerciali (supermercati,
materiali edili, calzature, mobili, abbigliamento) che ne fanno
un punto di riferimento per il territorio circostante.
> Antichità. Lungo tutto il lato
orientale il territorio è delimitato dal medio corso
del fiume Coghinas che lo separa dalla Gallura e nel quale
confluiscono
i torrenti Silanos, ’Anzos e Battàna, i quali nel
corso del tempo formarono il fondo alluvionale della valle dominata
dall’abitato. Perfugas confina con i comuni di Erula,
Chiaramonti, Martis, Laerru, Bulzi e S. Maria Coghinas; ad est
confina anche con i comuni galluresi di Bortigiadas e Tempio.
In antico la valle interna formava un vasto bacino lacustre
al quale si devono i resti della cosiddetta “Foresta pietrificata”
dell’Anglona che emergono dal sottosuolo specialmente
in località S’Attàlza e in altri siti. Lungo
il corso del torrente Battàna quasi trent’anni
fa furono ritrovate le testimonianze del primo insediamento
umano in Sardegna (Paleolitico inferiore) che risalgono a un
periodo compreso fra 150.000 e 500.000 anni orsono. Altri siti
nei dintorni (Pantallinu, Codróvulos) hanno restituito
importanti reperti.
La testimonianze della presenza umana in età preistorica
sono completate da alcuni insediamenti che risalgono al Neolitico
(Contra Aguda) che in alcuni casi assumono forma monumentale
(circoli megalitici di Concas, dolmen di Su Lione). Le sepolture
ipogee (domus de janas), oltre ad alcuni esemplari di notevole
interesse (Domus dell’Ariete, loc. Su Solianu), offrono
un sepolcreto di vaste dimensioni (Niedda). 
Nel II millennio a.C. il territorio fu interessato da numerosi
insediamenti nuragici. Si conservano i resti di una cinquantina
di nuraghi fra i quali sono da ricordare quelli a pianta complessa
(Tettinòsa, Ruju Anzos, Meju, Crabiles, Cobeltu, Niedda,
Majore), alcuni edifici monotorre (Ruju, San Giorgio, Canu,
Sa Ruinosa, Modditonalza) e lo pseudonuraghe Filiziu. Nella
località Niedda sorge una fonte sacra in tufite grigia.
Numerose sono anche le “tombe di giganti” (Su Paladinu,
Puzzu Canu, Sas Luzanas, Pubuliòsa). I resti di alcuni
villaggi fanno corona ai nuraghi Crabiles, Meju, Niedda e altri.
I reperti più interessanti del periodo si conservano
nel locale Museo Archeologico-Paleobotanico.
> L’abitato. Al centro dell’abitato
è inserito un pregevole templio a pozzo realizzato con
blocchi calcarei, databile agli ultimi secoli del II millennio
a.C. (predio Canopoli). Esso sorgeva nel contesto di un insediamento
protosardo che fa di Pérfugas uno dei pochissimi insediamenti
dotati di un “centro preistorico”.
Dell’età romana sono da ricordare gli avanzi di
un ponte a sette arcate e tratti di strada lungo gli antichi
tracciati che univano le città di Tibula, Olbia e Carales.
Alcuni reperti, costituiti da epigrafi e miliari, sono custoditi
nel museo locale. Vi sono alcuni che collocano in corrispondenza
di Pérfugas l’antico insediamento di Ericium che
probabilmente sorgeva in località Monterennu. In realtà
il toponimo Pérfugas corrisponde al latino pérfugae
‘fuggiaschi, profughi, immigrati’, significato perfettamente
aderente all’odierno blasone accudìdos ‘immigrati’,
‘accorsi’ e al suo peggiorativo accudidìtzos
‘raccogliticci’ che è da collegare all’antica
popolazione protosarda dei Bàlari, un tempo stanziata
proprio in Anglona e nel confinante Monteacuto.
I rioni storici dell’abitato insistono su preesistenze
medioevali tra le quali i documenti e la tradizione ricordano
una torre trecentesca (Sa Turre) appartenuta a Percival Doria,
signore dell’Anglona; un’altra torre di minori dimensioni
detta Sa Turritta e un complesso edilizio che viene ricordato
come Palattu de sos Doria ‘Palazzo dei Doria’.Tra
le emergenze più significative è da ricordare
il Palazzo del Capitolo (secc. XVI-XVII) che fronteggia la chiesa
parrocchiale.
> Le chiese dell’abitato. Presso il
limite orientale dell’abitato sorge l’antica parrocchiale
di S. Maria de Foras, chiesa romanica originariamente mononavata
restaurata di recente. La sua costruzione è attestata
da un’epigrafe del 1160. Di particolare pregio è
il monumentale portale dicromo, costruito con blocchi bianchi
e rossi disposti a scacchiera, che è il più antico
dell’isola. Da questa chiesa proviene l’altare ligneo
del 1750 attualmente collocato nel presbiterio della chiesa
parrocchiale.
Una tradizione locale tramanda che il nucleo originario dell’odierna
parrocchiale intitolata a
S.
Maria degli Angeli - composto dal presbiterio e dalle due cappelle
laterali - rimonti al periodo della signoria doriana sull’Anglona
(1284-1409). La relativa antichità del nucleo originario
della parrocchiale parrebbe confermata dall’esistenza,
sotto il pavimento che precede il presbiterio, di una cripta
funeraria a doppia volta. Le fattezze attuali dell’edificio
consentono di collocarne la costruzione o la ricostruzione tra
la seconda metà del ’500 e gli inizi del ’600.
I quinque libri conservati nella sacrestia attestano che durante
il Seicento la chiesa era già divenuta parrocchiale in
sostituzione di S. Maria de Foras. Verso la fine del Settecento
fu realizzato il campanile, per la costruzione del quale vennero
reimpiegati i materiali di una delle due torri medioevali.
Del Seicento è la chiesa intitolata alla Santa Croce,
situata nella via Garibaldi. Più recente è la
chiesetta dedicata a S. Giovanni, dalla quale prende nome l’omonimo
quartiere sorto durante gli ultimi cinquant’anni.
Nel rione di Montiju, annessa a un ricovero gestito da religiose,
sorge una moderna cappella intitolata alla Mater Purissima.
S. Vittoria de su Sassu. Nell’agro sorge la chiesetta
romanica di Santa Vittoria de su Sassu che fu consacrata nel
1120 e che alcuni confondono con la S. Vittoria di Gavazana,
titolo che appartenne all’antica parrocchiale del villaggio
di Gavazàna o Battàna che un tempo sorgeva tra
Perfugas e Laerru.
Già situata nel territorio di Banzos, dopo l’abbandono
di questo villaggio la chiesetta divenne il riferimento cultuale
per gli abitanti dell’altopiano del Sassu che lentamente
si ripopolò con immigrati di origine corsa provenienti
dalla Gallura. 
Il titolo di S. Vittoria del Sassu si rileva in una targa lignea
del 1836 affissa all’interno della chiesa. Per un caso
assai fortunato di questa chiesetta si conservano entrambi i
documenti relativi alla consacrazione, avvenuta il 3 aprile
1120, e a una successiva riconsacrazione (3 aprile 1329). Il
primo dei due documenti, una pergamena in scrittura carolina,
è il più antico che si conservi in Sardegna. Da
entrambi i documenti risulta che il monumento era cointitolato
a S. Benedetto e S. Nicola, dati che ricordano, da un lato,
il primo vescovo di Ampurias e, dall’altro, il fondatore
della regola monastica alla quale forse risale la notizia tradizionale
di un insediamento monastico; quest’ultimo è testimoniato
anche da un fondo attiguo alla chiesa, detto ancora oggi Vignali
di li Frati.
A livello archeologico numerosi conci squadrati di fattura medievale,
provenienti dallo spoglio di edifici ora scomparsi, sono stati
riutilizzati nella costruzione della cosiddetta Casa di l’eremitanu.
Alcune tegole embrici di fattura medievale coprono tuttora la
casetta del forno.
All’esterno dell’abside si osserva un’epigrafe
che rappresenta la più antica documentazione della lingua
corsa in Sardegna (sec. XV). Poco distante sorge un antico cimitero
a fossa comune, detto localmente Lu Ciappittu.
S. Giorgio Martire. La chiesa di S. Giorgio Martire sorge a
poco più di un chilometro dall’abitato in direzione
Nord. Fino al sec. XIX era più conosciuta col titolo
di S. Giorgio de Ledda che alcuni attribuivano a un presunto
villaggio che sarebbe esistito nella località; in realtà
il titolo riflette quello del patrono della Catalogna, il megalomartire
Sant Jordi de Lydda.
Costruita in posizione panoramica, la chiesa
fronteggia un nuraghe omonimo che svetta sull’opposto
ciglio di una forra. Edificata entro il primo quarto del ’500,
fu consacrata quasi certamente il 30 agosto 1528. Nel secolo
scorso fu dichiarata monumento nazionale. Lungo il perimetro
della corte che la racchiude si osservano le rovine di una serie
di fabbricati che per alcuni secoli ospitarono un piccolo insediamento
formato da una decina di famiglie pastorali dedite alla conduzione
degli armenti del santuario. Nel Seicento il santuario assurse
a fama regionale per i molti miracoli del titolare sugli indemoniati.
Dopo la metà dell’Ottocento le costruzioni della
corte cominciarono a rovinare; qualche tempo dopo nacque la
leggenda di un convento mai esistito.
All’interno della chiesa, caratterizzato da un’ampia
navata racchiusa da eleganti arconi, spiccava il monumentale
retablo ‘polittico’ cinquecentesco attribuito a
un Maestro di Perfugas e articolato in 23 grandi tavole oltre
ad altre 23 di minori dimensioni che rappresentano il ciclo
della vita del Cristo, i santi titolari della chiesa (S. Giorgio)
e della provincia ecclesiastica (S. Gavino) cui fanno corona
figure di santi e di alti dignitari. Attualmente il retablo
è custodito nella chiesa parrocchiale mentre nel santuario
è stata collocata una gigantografia.
Ai lati del presbiterio sorgono due altari architettonici dedicati
a S. Margherita e a S. Pancrazio. Il santo titolare si festeggia
nella ricorrenza annuale (23 aprile) e il Lunedì dell’Angelo.
Nei documenti resta testimonianza di grandi onoranze che si
tenevano nell’anniversario della consacrazione (30 agosto)
e che prevedevano anche una fiera e una spericolata àrdia.
Testi di Mauro Maxia
Perfugas.
Postu in sa provintzia de Tàttari,
faghet 2.484 abitantes (cens. 2001) chi pro su pius istan in
sa bidda; unu 15% istat in sas cussorzas de Su Sassu (fratziones
de Lumbàldu, Sas Tanchittas, Falzìttu, Campos
d’Ùlimu, Modditonàlza, Sa Contra, Sas Contrèddas
e paritzos istatzos). Su territoriu s’isterret subra a
60,2 kmq. Sa bidda est a 15 km. dae su mare, 45 dae Tàttari,
70 km. dae Olbia e Portu Turre, 80 km. dae S’Alighera,
230 km. dae Cagliari.
In Perfugas b’est sa sede de sa II Comunidade Montana
de Sardigna, de entes regionales (Ersat, Etfas) e de àtteros
uffiscios pùbblicos e privados. Sa sanidade faghet cabu
a unu poliambulatoriu, a una buttica e a unu sotziu de prontu
succursu (A.V.I.S.) ligadu a su servitziu 118. In sa bidda b’at
un’ambulatoriu de pediatria, istudios de méigos
ispecialistas e ambulatorios de veterinaria. Bi sunt tottu sos
grados de s’iscola de s’óbbligu (2 iscolas
maternas, iscolas elementare e media) e un’iscola superiore.
Essende riccu de antighidades, Pérfugas tenet una sede
istaccada de sa Soprintendentzia Archeológica de sas
provintzias de Tàttari e Nùoro e unu Museu Archeologicu
e Paleobotànicu.
S’ospitalidade si fundat subra un’ostera de 2^ categoria,
un’ostera pius minore e àtteros locales de recreu
(pizzerias, rosticcerias). A pagu trettu dai sa bidda s’agattan
paritzos agriturismos.
Sas pràtigas ispirituales si faghen in sa cheja manna,
intitulada a Nostra Signora de sos Anghelos, ue b’at una
setzione de su Museu Diocesanu de Arte Sacra cun su retàulu
de Santu Jolzi. Atteras chejas minores sun cussas de Santa Rughe
, Santu Juanne, sa cappella de Mater Purissima e sas chejas
de Santa Vittoria, Sant’Anna (Lumbaldu) e Sant’Antoni
(Sa Contra).
Pérfugas est una bidda cummerciale (supermercados, materiales
ediles, caltzaduras, mobiles, bestimentas) a ue abbojan sos
de Anglona e de atterùe.
> Antighidades. Pérfugas faghet làcana
cun sos comunes de Erula, Tzaramonte, Martis, Laerru, Bultzi
e S. Maria de Coghinas. A s’ala de Gaddura su territoriu
est serradu dae su Riu Mannu chi lu partit dae sos comunes de
Bultijadas e Tempiu e chi retzit sos rios de Silanis, de ’Anzos
e de Battàna chi, in su tempus, ant formadu su campu
ch’est a pes de sa bidda.
In s’antighidade sa badde de intro de s’Anglona
formaiat unu lagu mannu meda ue, cun su tempus, s’est
formada cussa chi oe li naran”Foresta appedrada de s’Anglona”
. Medas truncos fóssiles si poden bìdere in S’Attalza
e in àtteros logos. In s’oru de su riu de Battàna
como trint’annos s’agattein sas proas de sos primos
ómines in Sardigna (Paleolìticu inferiore) chi
sos istudiados ponen intro de 150.000 e 500.000 annos. In àtteros
logos puru (Pantallinu, Codróvulos) sun torrados a pizu
material es
importantes meda.
De sa presentzia de s’ómine in sa preistoria restan
tzertos biddalzos antigos chi pertoccan a su Neolìticu
(Contra Aguda) e chi in calchi logu lean forma de monumentu
(cìrculos megalìticos de Concas, dolmen de Su
Lione). B’at sepulturas importantes comente sa Tumba a
conca de Beccu (Su Solianu) e unu campusantu de domos de fadas
in Niedda.
In su II millenniu innantis de Cristos si fraighein medas nuraghes.
Oe e tottu si poden bider sas ruinas de pius de chimbanta nuraghes;
in mesu ai custos si nde distinghet tzertos chi tenen pius de
una turre (Tettinòsa, Ruju Anzos, Meju, Crabiles, Cobeltu,
Niedda, Majore), àtteros a una turre (Ruju, Santu Jolzi,
Canu, Sa Ruinosa, Modditonalza) e unu “a corridoio”
(nuraghe Filiziu de Campos d’Ùlimu). In Niedda
b’at una funtana sacra fraigada cun contones canos bogados
cue accurtzu. S’agattan meda “tumbas de gigantes”
(Su Paladinu, Putzu Canu, Sas Luzanas, Pubuliòsa). Tzertos
nuraghes (Crabiles, Meju, Niedda e àtteros) sun inghiriados
dae ruinas de fraigos de su matessi tempus. Sos trastos pius
importantes sun arribados in su Museu Archeológicu e
Paleobotànicu perfughesu.
> Sa bidda. In mesu a sa bidda b’at
unu puttu sacru de sos pius décchidos de Sardigna, fraigadu
cun contones battidos dae Laerru a ultimera de su II millenniu
i.C. Custu puttu s’agattaìat in mesu a una bidda
antiga chi faghet de Pérfugas unu de sos pagos logos
ue b’eppet unu “centru preistóricu”.
De s’edade romana sun de ammentare sas ruinas de unu ponte
a sette fogas e trettos de sas istradas chi jughìan dae
Tibula a Olbia e Carales. Tzertos trastos, comente epìgrafes
e pedras miliares, sun in mustra in su museu de sa bidda. B’at
àppidu istudiados chi creìan chi in su matessi
logu de Pérfugas b’aeret àppidu un’àttera
bidda chi si naraìat Ericium; est pius fatzile chi custa
esseret istada in Monterennu. Su lùmine Pérfugas
currispondet ai cussu latinu pérfugae chi cherìat
narrer ‘fuiditzos, accudidos’, est a narrer su matessi
istivinzu de accudìdos e accudidìtzos chi sos
propios perfughesos si naran oe e tottu. Su lùmine de
sa bidda nde benit dae sa populassione antiga de sos Bàlaros
chi fintzamente a s’edade romana istaìan in Anglona
e in su Montagudu.
Sas carrelas betzas sun istadas pesadas subra a fraigos medioevales
e antigos. Sos documentos nos ammentan una turre de su Treghentos
(Sa Turre) de Percival Doria, chi in cussu tempus fit su signore
de Anglona; a un’àttera turre pius minore li naran
Sa Turritta e a un’àtteru fraigu in sa Carrela
de Cheja li naran su Palattu de sos Dorias.
In mesu a sos fraigos pius importantes b’at de ammentare
su Palattu de su Capìtulu (séculos XVI-XVII) chi
est a facca a sa cheja manna.
> Sas chejas de sa bidda. In s’oru
pius altu de sa bidda s’agattat S. Maria de Foras, sa
parrocchia antiga, chi a printzipios isteit fraigada in istile
romànicu a una domo sola. Ai custa cheja, chi est istada
accontza como pagos annos, cun s’andare de su tempus l’annattein
sa sagristia e s’altare de Sant’Antoni. Su fraigu
est documentadu dae una pedra iscritta in su 1160. Importantzia
meda at su portale a duos colores, fraigadu in contones biancos
e rujos; custu portale, chi daìat in unu corrale chi
inghiriaìat sa cheja, est su pius antigu de Sardigna.
Dae custa cheja benit s’altare de linna de su 1750 chi
como est in s’altare mazore de sa cheja manna intitulada
a Nostra Signora de sos Anghelos.
Una narada de su logu ammentat chi sa parte pius antiga de cheja
manna, est a narrer s’altare mazore ei sas duas cappellas
chi li sun a costazos, dian esser istadas fraigadas in su tempus
chi sos Dorias cumandaìan in Anglona (1284-1409). S’antighidade
de cussa parte de sa cheja diat parrer cunfrimmada dae una cripta
a duas bòvedas chi b’est sutta a su pamentu e chi
fit un’ossera. Bidèndela comente est oe, sa cheja
diat parrer fraigada o accontza intro de sa sigunda meidade
de su Chimbighentos ei sos primos de su Seschentos. Sos quinque
libri chi sun arribados in sa sagrestia assiguran chi in su
Seschentos custa cheja aìat leadu su logu de S. Maria
de Foras comente parrocchia. Su campanile est istadu fraigadu
in sa sigunda meidade de su Settighentos cun pedras e contones
leados dae una de sas duas turres medioevales.
Sa cheja de Santa Rughe, ch’est in Carrela de Piatta,
est de su Seschentos. Pius a innoghe in sos annos est istada
fraigada sa chejedda intitulada a Santu Juanne chi dat su lùmine
sou a tottu sas carrelas chi l’inghirian da una chimbantina
de annos.
In Montiju, in unu ispitziu manifestadu dae monzas, b’at
una cappella noa intitulada a sa Mater Purissima.
Santa Vittoria de su Sassu. In mesu a sos buscos de su Sassu
b’est sa chejedda romànica de Santa Vittoria chi
est istada cunsagrada in su 1120 e chi tzertos istudiados cunfunden
cun sa cheja de Santa Vittoria de Gavazana, unu tìtulu
chi pertoccaìat a sa parrocchia antiga de una bidda nada
Gavazàna o Battàna chi unu tempus istaìat
a meidade de caminu andende dae Perfugas e Laerru.
In antigu Santa Vittoria de su Sassu fit in territoriu de Banzos;
sende istada abbandonada cussa bidda, sa chejedda cumintzeit
a s’attirare sos de su Sassu chi, a pagu a pagu, si torreit
a populare cun zente accudida dae Cóssiga e dae Gaddura.
Su tìtulu de Santa Vittoria de su Sassu est iscrittu
in una taula de su 1836 appiccada a intro de sa cheja. Sa fortuna
at chérfidu chi de custa cheja s’esseren salvados
sos documentos de sa cunsagratzione, chi si fatteit su 3 de
abrile de su 1120, e de un’àttera cunsagratzione
fatta su 3 de abrile de su 1329. Su primu de custos duos documentos,
una pergamena cun iscrittura carolina, est sa pius antiga connotta
in Sardigna. Dae ambos documentos s’ischit chi sa cheja
fit intitulada puru a Santu Beneittu e a Santu Nigola, duos
lùmines chi nos ammentan a Nigola, su primu pìscamu
de Ampurias, ei su fundadore de cussa régula monàstica
dae ue diat parrer chi nde benit s’ammentu de sos padres
in su tanchittu a costazos de sa cheja chi si narat Lu vignali
di li Frati.
Paritzos contones antigos sun su chi restat de fraigos chi si
sun pérdidos in s’andare de su tempus; una parte
de sos contones est istada fraigada a nou in sa domo de s’eremitanu.
Paritzas teulas de fattura antiga sun postas a covaccu de sa
domitta de su furru.
A banda de fora dae s’àbside si podet bider un’epìgrafe
chi est su documentu pius antigu iscrittu in cossu in Sardigna
(séculu XV). A pagu trettu s’agattat s’ossera
antiga; sos de su logu li naran Lu Ciappittu.
Santu Jolzi. Sa cheja de Santu Jolzi si pesat a pagu pius de
unu chilómetru dae bidda a s’ala de tramuntana.
Fintzas a s’Ottighentos fit pius connotta cun su tìtulu
de Santu Jolzi de Ledda; tzertos creian chi custu tìtulu
benzeret dae una bidda antiga nada Ledda; su fattu est chi cussu
tìtulu no est àtteru de su propiu tìtulu
de su patronu de sa Catalugna: Sant Jordi de Lydda.
Fraigada in un’acceradolzu, sa cheja est a facca a unu
nuraghe chi si pesat in s’àtteru oru de unu canale.
Sa cheja est istada fraigada in sos primos de su Chimbighentos
e cunsagrada, a su chi paret, su 30 de austu de su 1528. In
su séculu passadu a sa cheja de Santu Jolzi l’an
fatta monumentu natzionale. In s’oru de sa corte chi l’inghiriat
si poden bìdere sas ruinas de paritzos fraigos ue pro
tempus meda b’istein sas familias de sos pastores de su
Santu; sas cartas naran chi in sos primos de su Seschentos in
sa corte b’istaìan una deghina de familias. In
cussu matessi séculu sa cheja balanzeit una fama manna
in totta sa Sardigna pro sos miràculos chi su Santu faghiat
a sos indimoniados. Dae sa meidade de s’Ottighentos sas
domos cumintzein a nde falare in ruina; nascheit tando sa narada
chi cue b’aeret àppidu unu cunventu chi no s’agattat
in perunu documentu.
Sa cheja est fraigada cun arcos altos e décchidos. In
s’altare mazore si pesaìat unu retàule de
su Chimbighentos chi sos istudiados naran d’esser istadu
pintadu dae unu tzertu Mastru de Pérfugas. Custu retàule
si cumponet de 23 taulas mannas postas pro sa vida de Cristos,
pro su Santu e pro su patronu de sa provintzia ecclesiastica
(Santu Bainzu); àtteras 23 taulas minores faghen corona
cun figuras de santos e de prelados. Como su retàule
s’agattat in una cappella fraigada a nou in sa cheja manna;
in Santu Jolzi an postu una gigantografia.
A costazos de s’altare mazore bi sun duos altares minores
intitulados a Santa Margarida e a Santu Brancatzu. Su Santu
s’affestat in sa die sua (23 de abrile) ei sa die de su
Beneìttu (Lunis de Pasca). Sos documentos naran chi sa
festa pius manna fit sa chi si faghiat sa die chi ruìat
sa cunsagratzione de sa cheja (30 de austu); in cussa festa
si faghiat una fiera e si currìat s’àrdia.
Testos de Mauru Maxia